Lublin, 23–25 kwietnia 2026
Kultura jako siła odporności. Międzynarodowe seminarium Culture Defense w Lublinie
Kultura potrafi leczyć, dawać nadzieję, budować więzi i wzmacniać odporność w czasach pełnych wyzwań. Potrafi również powodować wypalenie i wzmagać kryzysy. Ma zatem ogromną moc, która odpowiednio nawigowana może wspierać zmianę społeczną. W imieniu instytucji Europejska Stolica Kultury Lublin 2029 zapraszamy na interdyscyplinarne, międzynarodowe seminarium Culture Defence / Kultura Ochrony, które odbędzie się w Lublinie w dniach 23–25 kwietnia 2026 roku. Podczas trzech dni spotkania połączymy wiedzę badaczek i badaczy, doświadczenie artystek i artystów oraz praktykę twórczyń i twórców polityk publicznych z doświadczeniem pracy w Europejskich Stolicach Kultury. Seminarium stanie się przestrzenią wymiany doświadczeń, regeneracji i współtworzenia. Tematem głównym spotkania będzie odporność w kulturze jako zagadnienie związane ze zdrowiem, pracą animacyjną i twórczą, dbaniem o dobrostan w zespołach, bezpieczeństwem informacyjnym. Wskażemy na to, jak różnie bywa rozumiana w zależności od kontekstu geopolitycznego i jak skrajnie biegunowo bywa definiowana. Rezyliencja o jakiej rozmawiamy to konstruktywny i krytyczny potencjał, który zmierza do zwiększenia współoodpowiedzialności. Łączy się z kulturą tworząc fundament wzmacniający demokratyczną odporność i spójność społeczną i w tym duchu wspiera dążenie do Re:Union, które zapisaliśmy w lubelskiej aplikacji ESK.
Seminarium będzie odbywało się na terenie kampusu Wydziału Pedagogiki i Psychologii UMCS przy ul. Głębokiej 43. . Od 9:00 do 14:00 trwają sesje plenarne, wykłady i debaty a od 15:00 warsztaty i sesje wspierające odporność. W wydarzeniu wezmą udział wyjątkowe osoby eksperckie ze świata polskiej i międzynarodowej kultury. Seminarium współtworzymy we współpracy z Wydziałem Pedagogiki i Psychologii UMCS. O tłumaczenie symultaniczne w języku polskim i angielskim zadba zespół osób studenckich z Katedry Lingwistyki Stosowanej z Wydziału Filologicznego UMCS pod opieką dr Bartosza Wójcika i mgr Beaty Marczyńskiej-Fedorowicz. Wszystkie wykłady będą tłumaczone na Polski Języki Migowy.
Dbając o dostępność, zapewniamy bezpłatny udział w seminarium i pomoc dla osób ze szczególnymi potrzebami. Zapraszamy do udziału w warsztatach kompetencyjnych, ruchowych, wspierających odporność i dobrostan – ze względu na ograniczoną ilość miejsc o udziale zadecyduje kolejność zgłoszeń. Zapraszamy do wypełniania formularza rejestracyjnego na seminarium!
ZAREJESTRUJ SIĘ
Program seminarium Culture Defence/ Kultura Ochrony
Część plenarna odbywa się w Auli w Instytucie Psychologii UMCS (od 9 do 14:00), a część warsztatowa na Instytucie Pedagogiki UMCS (od 15:00 do 18:00)
Czwartek, 23 kwietnia 2026
9:00 – 9:30 | Powitanie gości i przedstawienie programu seminarium
9:30 – 11:10 | Kultura jako infrastruktura opieki
Odporność to siła krytyczna, która nie tylko warunkuje przetrwanie, ale i wyzwala zdolność systemu do zmiany. Doświadczenia Europejskich Stolic Kultury i miast funkcjonujących w warunkach wojny wskazują, jak różnorodne i złożone mogą być działania wzmacniające odporność poprzez kulturę. Staje się ona fundamentem obronności i nadziei w sytuacjach kryzysowych.
Wystąpienia i sesja plenarna:
9:30 – 9:45 Nadawanie sensu w czasie wojny: poza odpornością w kulturze ukraińskiej / Iryna Polikarchuk (Artsvit, Dnipro)
9:45 – 10:00 Europejska Stolica Kultury – Poza wydarzeniami, ku trosce / Angeliki Lampiri (Eleusis 2023)
10:00 – 10:15 Kultura jako infrastruktura troski: od wartości symbolicznej do zdolności społecznej / Sara Vuletić (Novi Sad 2022)
10:15 – 11:00 Rozmowa: Iryna Polikarchuk, Angeliki Lampiri, Sara Vuletić; Prowadzenie: Marta Ryczkowska
11:00 – 11:20 | Przerwa
11:20 – 12:10 | Zmiana od wewnątrz – Dobrostan a zarządzanie kulturą
Czy można mówić o jakości kultury bez jakości zarządzania? Punktem wyjścia debaty jest przekonanie, że dobrostan osób pracujących w instytucjach kultury nie jest „miękkim dodatkiem”, ale fundamentem ich działania. Rozmowa skupi się na napięciach między systemem a codziennością pracy instytucji: odpowiedzialności państwa i organizatorów, realnej sprawczości osób zarządzających oraz presji, w której na co dzień funkcjonują zespoły. Wezmą w niej udział: Hanna Wróblewska (wieloletnia dyrektorka Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki, komisarz Pawilonu Polskiego na Biennale w Wenecji i Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w latach 2024-2025), Anna Długołęcka (ekspertka w dziedzinie HR, psycholożka, trenerka, menedżerka) i Sławomir Księżniak (Dyrektor Dzielnicowego Domu Kultury Węglin w Lublinie).
12:10 – 12:30 | Przerwa
12:30 – 14:00 | Miasto jako laboratorium
Europejskie Stolice Kultury testują mechanizmy wzmacniające odporność poprzez kulturę. Miasto funkcjonuje jako wspólnota ucząca się, a odejście od narracji „trauma → wzrost” na rzecz opieki, regeneracji i współtworzenia pozwala tworzyć katalog formatów możliwych do wdrożenia w Lublinie.
12:30 – 12:55 Zespół ds. Monitoringu i Ewaluacji (M&E) Europejskiej Stolicy Kultury 2029 / prof. Agnieszka Kolasa-Nowak, prof. Radosław Mącik, dr Monika Ratajczyk, dr Andrzej Stawicki, dr Małgorzata Dziekanowska
12:55 – 13:10 Dlaczego potrzebujemy wspólnej strategii dla kultury i zdrowia w Polsce? / Edyta Ruta
13:10 – 13:25 Charakterystyka lubelskich kadr kultury – potencjały i bolączki / dr Marcin Cabak
13:25 – 13:55 rozmowa: Edyta Ruta (Fundacja Pasmo), dr Marcin Cabak (UMCS), Agnieszka Wojciechowska (Warsztaty Kultury), Monika Ratajczyk, Andrzej Stawicki (Zespół M&E ESK Lublin 2029)
Moderacja: Aga Kozak
13:55 – 14:00 Podsumowanie i zapowiedź kolejnego dnia
14:00 | Przerwa
15:00 – 18:00 | Warsztaty i spotkania
Ciało to źródło wiedzy i miejsce akumulacji przeciążeń. Warsztaty odnoszą się do psychosomatycznych skutków pracy projektowej, aktywistycznej i kuratorskiej. Mają charakter wielozmysłowy – aktywizują czucie, słuch, węch, przywracają równowagę. Praktyki ruchowe, somatyczne i oddechowe stają się narzędziami regeneracji. Powstaje zestaw prostych, naukowo ugruntowanych technik możliwych do stosowania w instytucjach kultury.
15:00 – 17:30 Muzyka w działaniu – obszary doświadczenia, eksploracji i regulacji / prof. Krzysztof Stachyra (UMCS)
15:00 – 17:30 Podobno się nie da. A jednak: jak zmieniać instytucję kultury od środka – aby była lepszym miejscem pracy / Anna Długołęcka
15:00 – 16:30 Wychodząc od troski / Konrad Kurowski
15:00 – 18:00 Słoik zakwasu jako narzędzie przetrwania / Łukasz Radziszewski
15:00 – 17:00 Znaleźć zrozumienie. O efektywnej komunikacji w środowisku międzykulturowym / Iza Gawęcka
15:00 – 18:00 Od frustracji do kontaktu – jak prowadzić dialog w konflikcie. Warsztat NVC/ Magdalena Kosicka-Leszczyńska
19:30 – 20:45 | Centrum Kultury, sala jasna
Kąpiel w dźwiękach. Koncert gongów i mis / Rima Sadurska
Piątek, 24 kwietnia 2026
9:30 – 11:30 | Kultura jako infrastruktura opieki
Miasta, które tworzyły program lub aplikowały o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury pokazują, jak złożone jest myślenie o odporności budowanej poprzez kulturę. Ich doświadczenia odsłaniają sieć powiązań między działaniami kulturalnymi a takimi obszarami jak ochrona dziedzictwa, zdrowie psychiczne czy relacje w systemie demokratycznym. Wskazujemy także na inicjatywy europejskie, które wzmacniają spójność społeczną poprzez kulturę.
9:40 – 10:00 Droga Lwowa do ESK: konkurs się zakończył, Odpowiedzialność, by być trwa dalej / Yulia Khomchyn (Lwów 2030 – miasto kandydat)
10:00 – 10:20 Odporność, troska i kultura otwarta/ Rosella Tarantino (Matera 2019)
10:20 – 10:40 Kultura dla odporności – wspólnoty jako miękki rdzeń odporności społecznej / Felix Schartner Giertta (BSR Cultural Pearls)
10:40 – 11:20 W dyskusji wezmą udział: Yuliia Khomchyn (Lwów 2030 – miasto kandydat), Rosella Tarantino (Matera 2019), Felix Schartner Giertta (BSR Cultural Pearls). Prowadzenie: Marta Ryczkowska
11:20 – 11:40 | Przerwa
11:40 – 12:40 | Nabywanie odporności
Działania artystyczne i animacja międzykulturowa pełnią rolę bezpiecznego poligonu doświadczalnego, podczas którego można uczyć się współpracy, tworzenia więzi i przełamywania lęku, co pozwala na odruchowe i skuteczne działanie w sytuacjach realnego zagrożenia.
Prezentacje:
11:40 – 12:00 Animatorzy kultury w środowisku pracy – uwarunkowania psychospołeczne / dr Urszula Lewartowicz (UMCS), dr hab. Andrzej Różański prof. UMCS
12:00 – 12:15 Człowiek sztuki w kryzysie / dr hab. Katarzyna Klimkowska prof. UMCS
12:15 – 12:30 Animacja międzykulturowa a kryzysoodporność / Marcin Skrzypek (Ośrodek Brama Grodzka Teatr NN, Forum Kultury Przestrzeni)
12:30 – 12:50 | Przerwa
12:50 – 14:00 | Kultura, bezpieczeństwo i odporność informacyjna
Kultura może wzmacniać krytyczne myślenie oraz zdolność rozpoznawania manipulacji. Przyjrzymy się mechanizmom dezinformacji i fake newsów w obszarze kultury, sztuki i debaty publicznej. Zastanowimy się nad rolą instytucji kultury jako mediatorów społecznych oraz omówimy praktyczne narzędzia, takie jak fact-checking, komunikacja kryzysowa, moderowanie debat i praca z konfliktem.
12:50 – 13:10 Przestrzeń zaufania. Sztuka jako infrastruktura bezpieczeństwa / Bogna Świątkowska
13:10 – 13:30 W sieci narracji / Rafał Sakowski
13:30 – 13:55 W dyskusji wezmą udział: Bogna Świątkowska (prezeska Fundacji Nowej Kultury Bęc Zmiana), Rafał Sakowski (założyciel fundacji PASMO – Instytutu Odporności Społecznej) i Ada Florentyna Pawlak (wykładowczyni SWPS, antropolożka technologii, prawniczka i historyczka sztuki). Moderacja: Aga Kozak
13:55 – 14:00 Podsumowanie i zapowiedź kolejnego dnia
14:00 | Przerwa
15:00 – 18:00 | Psychosomatyka i praca afektywna: od napięcia do regulacji
Ciało to źródło wiedzy i miejsce akumulacji przeciążeń. Warsztaty odnoszą się do psychosomatycznych skutków pracy projektowej, aktywistycznej i kuratorskiej. Mają charakter wielozmysłowy – aktywizują czucie, słuch, węch, przywracają równowagę. Praktyki ruchowe, somatyczne i oddechowe stają się narzędziami regeneracji. Powstaje zestaw prostych, naukowo ugruntowanych technik możliwych do stosowania w instytucjach kultury.
15:00 – 18:00 Ruch ku przyszłości / Marysia Stokłosa
15:00-18:00 Praca w kulturze bez wypalenia? Warsztaty dla środowiska kultury / Karolina Pluta
15:00-17:00 Moje granice – warsztat o rozpoznawaniu swoich granic / Iza Gawęcka
Sobota, 25 kwietnia 2026
10:00 – 11:40 | Komunikacja inkluzywna i działania międzykulturowe
Moduł koncentruje się na współpracy międzysektorowej z osobami migranckimi oraz na narzędziach wspierających włączanie i współtworzenie kultury. Skupiamy się na budowaniu wspólnoty w różnorodnych zespołach, rozwijaniu przynależności, zaufania i poczucia wspólnej odpowiedzialności.
10:00 – 10:20 Język włączający w praktyce: narzędzia komunikacji dostępnej, uważnej i opartej na trosce / Jolanta Sienkiewicz-Prochowicz
10:20 – 10:40 Sztuka jako wsparcie i obszar dostępny dla osób z niepełnosprawnością wzroku / dr hab. Ewa Niesterowicz (UMCS)
10:40 – 11:40 Dyskusja z udziałem: Jolanta Sienkiewicz – Prochowicz (filozofka, trenerka antydyskryminacyjna), dr hab. Margaret Ohia-Nowak (językoznawczyni, medioznawczyni, UMCS) i Anna Dąbrowska (prezeska stowarzyszenia Homo Faber). Moderacja: Aga Kozak
11:40 – 12:00 Przerwa
12:00 – 13:30 | Wzmacniające praktyki artystyczne
Moduł pokazuje, jak praktyki artystyczne wzmacniają odporność i dobrostan twórców. Badamy narzędzia performatywne w pracy z młodymi ludźmi. Analizujemy także, w jaki sposób buduje się odporność instytucjonalna i jak przebiega monitoring „stanu zdrowia” instytucji kultury i uczelni artystycznych.
12:00 – 12:20 Laboratorium percepcji i dyskomfortu / Paulina Kempisty
12:20 – 12:40 Od wrażliwości do odporności: Mechanizmy budowania dobrostanu osób uzdolnionych artystycznie / dr hab. Małgorzata Kuśpit, prof. UMCS
12:40 – 13:25 Dyskusja z udziałem: Paulina Kempisty (Instytut Grotowskiego), dr hab. Marta Bosowska (artystka performance, Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu), dr Marta Ryczkowska (ESK Lublin 2029), Łukasz Radziszewski (ASP w Warszawie).
13:25 – 13:30 Podsumowanie i zakończenie seminarium
13:30 Przerwa
14:30 – 16:00 | Psychosomatyka i praca afektywna: od napięcia do regulacji
Ciało i umysł funkcjonują na równych zasadach. Moduł obejmuje praktyki ruchowe, somatyczne i oddechowe, które pomagają w regeneracji i radzeniu sobie z przeciążeniem w pracy twórczej.
14:30 – 16:00 Wychodząc od troski / Konrad Kurowski
14:30 – 16:00 Mindfulness – praktyka uważności / Agata Semplińska
14:30 – 16:30 Praktyki granic / Marta Bosowska
Zespół
Kuratorka i koordynatorka merytoryczna:
Marta Ryczkowska
Produkcja:
Jagoda Valkov, Izabela Raszewska
Prowadzenie:
Aga Kozak
Kontakt:
marta.ryczkowska@lublin2029.pl
