Tomasz

Kompozycje Rafała Ryterskiego, jednego z najbardziej wyrazistych i nagradzanych polskich kompozytorów młodego pokolenia, złożą się na koncert „Nowe terytoria muzyki”. Utwory wykona zespół Spółdzielnia Muzyczna Contemporary Ensemble.

Wydarzenie jest częścią projektu „Strefy przygraniczne. Nowe terytoria muzyki” zawartego w aplikacji ESK Lublin 2029 RE:UNION, jednej z kluczowych inicjatyw w obszarze Granice (linia programowa Rubieże). Kompozycje Ryterskiego łączące instrumenty akustyczne z elektroniką, mediami cyologicznymi i muzyką glitch przełamują konwencjonalne podziały gatunkowe i estetyczne, co wpisuje się w cel projektu dotyczący badania „muzyki jako wehikułu intermedialnego” oraz poszukiwania nowych terytoriów dźwiękowych.

W programie koncertu znajdą się trzy kompozycje: Birdsongs, Disco Bloodbath (Got to be real) i Maserholz, łączące brzmienia instrumentalne z elektroniką, mediami cyfrowymi i kontekstami społecznymi.

– Birdsongs (na zespół instrumentalny, audio playback i wideo; czas trwania: 32 minuty): sceniczny utwór z warstwą wideo autorstwa Agi Błaszczak i Rafała Ryterskiego. Punktem wyjścia dla kompozycji są ptasie migracje, stanowiące metaforę adaptacji oraz zmian w życiu człowieka i całej cywilizacji. Wśród inspiracji autor wymienia m.in. powieść „Bieguni” Olgi Tokarczuk, książkę „When the body says no” Gabora Maté oraz film dokumentalny „The Secret Routes of Birds Migration”. Utwór stawia pytania o potrzebę adaptacji i empatii ekologicznej we współczesnym świecie.

– Disco Bloodbath (Got to be real) (na 8 instrumentów i audio playback; czas trwania: 16 minut): kompozycja powstała na zamówienie Festiwalu Warszawska Jesień i została prawykonana w 2018 roku przez Black Page Orchestra. Podtytuł utworu nawiązuje do piosenki Cheryl Lynn. Dzieło jest wielowarstwowym kolażem rytmów, harmonii i beatów, czerpiącym z kultury ballroom/drag oraz społeczności graczy wideo. Obie te przestrzenie łączy poszukiwanie wolności tożsamościowej (szczególnie w obszarze płci) oraz specyficzny styl komunikacji oparty na humorze i przekomarzaniu się. W warstwie muzycznej żywy zespół konfrontuje się z elektroniką typu glitch oraz rozbudowaną partią perkusji.

– Maserholz (na zespół instrumentalny; czas trwania: 23 minuty): tytuł utworzony od niemieckiego słowa oznaczającego czeczotę (Maserholz) nawiązuje do tkanki drzewnej o nieregularnym, chaotycznym układzie włókien, powstającej w wyniku zaburzeń wzrostu drzewa. Struktura kompozycji nawiązuje również do medycznych technik obrazowania, takich jak tomografia komputerowa (CT), rezonans magnetyczny (MRI), ultrasonografia (USG) czy PET/CT. Konsultacji merytorycznych przy tworzeniu utworu udzieliła psycholożka i psychoterapeutka Klaudia Kornacka.

Spółdzielnia Muzyczna Contemporary Ensemble

Spółdzielnia Muzyczna należy do grona najprężniej działających polskich zespołów specjalizujących się w wykonawstwie muzyki współczesnej. Formacja gościła na renomowanych festiwalach w Polsce i za granicą, takich jak MaerzMusik w Berlinie, Internationale Ferienkurse für Neue Musik w Darmstadcie, Festival MUSICA w Strasburgu, „AFEKT” w Tallinnie, Warszawska Jesień, Sacrum Profanum czy Unsound.

Zespół został wyróżniony m.in. prestiżową Ensemble Prize przyznawaną przez Ernst von Siemens Musikstiftung, nagrodą Związku Kompozytorów Polskich (2025) oraz nominacjami do nagród Koryfeusz Muzyki Polskiej i Fryderyk (2022, 2025). Muzycy doskonalili swoje umiejętności podczas kursów mistrzowskich z takimi zespołami jak ensemble recherche oraz Ensemble Modern.

Skład zespołu: Małgorzata Mikulska (flety), Tomasz Sowa (klarnety), Krzysztof Guńka (saksofony), Barbara Mglej (skrzypce / altówka), Paulina Woś (skrzypce / altówka), Jakub Gucik (wiolonczela / elektronika), Aleksander Wnuk (perkusja / elektronika), Aleksandra Płaczek (fortepian / instrumenty klawiszowe / elektronika).

Rafał Ryterski

Rafał Ryterski (ur. 1992 w Gdyni) to kompozytor, aktywista, artysta interdyscyplinarny oraz kurator. W swojej twórczości stosuje tzw. genrebending (przekracznie granic gatunków muzycznych i dyscyplin sztuki), tworząc dzieła z pogranicza muzyki, teatru i performensu. Tematycznie podejmuje zagadnienia tożsamości, społeczności LGBTQ+ oraz analizy mechanizmów przemocy.

Ryterski jest m.in. zwycięzcą 70. Międzynarodowej Trybuny Kompozytorów za utwór Totentanz (2024) oraz laureatem konkursu 33. Biennale Muzyki w Zagrzebiu (2025). W 2021 roku otrzymał nominację do Paszportu Polityki w kategorii muzyka poważna. Jest absolwentem Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie oraz The Royal Academy of Music w Aarhus, a także wykładowcą m.in. na Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych i w Akademii Muzycznej w Łodzi.

Koncert odbędzie się w piątek, 13 listopada w Centrum Kultury w Lublinie o godz. 20. Bilety w cenie 30/40 zł.

Projekty „Aktywna Przystań na Sławinie”, „Filmowy Zalew” oraz „Letnie kino Kosmos” zdobyły najwięcej głosów wśród dzielnicowych inicjatyw kulturalnych tegorocznej edycji Budżetu Obywatelskiego. W sumie na realizację czeka 26 pomysłów.

Dzielnicowe projekty kulturalne po raz pierwszy znalazły się w tym roku w Budżecie Obywatelskim. Objęły one inicjatywy niezwiązane z inwestycjami, takie jak lokalne wydarzenia, projekty artystyczne czy działania integrujące mieszkańców. Nowa kategoria ma wspierać aktywność mieszkanek i mieszkańców, wzmacniać lokalne wspólnoty oraz rozwijać ofertę kulturalną dzielnic. Jest również elementem działań wpisujących się w przygotowania Lublina do obchodów Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.

Najwięcej, bo aż 1237 głosów, zdobył projekt „Aktywna Przystań na Sławinie”. Zakłada on organizację plenerowego koncertu na powstałej w ubiegłym roku zielonej przestrzeni. Będzie to doskonała okazja do wspólnego spędzenia czasu, integracji mieszkańców oraz zbudowania poczucia wspólnoty. Wydarzenie ma też sprzyjać międzypokoleniowym spotkaniom.

Drugie miejsce zajął „Filmowy Zalew” (928 głosów) czyli cykl wakacyjnych projekcji filmowych w malowniczej przestrzeni Zemborzyc, w okolicach zalewu, który na czas lata zamieni się w otwarte kino pod gwiazdami. Każdą projekcję poprzedzi krótkie wprowadzenie, przybliżające kontekst filmu, tematykę oraz ciekawostki związane z produkcją.

Podium z 689 głosami zamyka „Letnie kino Kosmos”. Zielony teren przed Galerią Labirynt na Wieniawie, na której wisi kultowy neon nieistniejącego już kina, będzie dobrym miejscem do organizacji letnich, weekendowych pokazów.

Filmowe seanse czekać też będą na mieszkańców dzielnicy Tatary. Ekran stanie latem na bulwarze nad Bystrzycą na wysokości Szkoły Podstawowej nr 11 przy ul. Przyjaźni 12. Weekendowe spotkania będą nie tylko szansą na obejrzenie ciekawego filmu, ale też okazją na zawiązanie nowych znajomości sąsiedzkich.

Inne zwycięskie projekty

Ciekawie zapowiada się „Głuskie ikonopisanie” w Filii Miejskiej Biblioteki Publicznej na Głusku. Uczestnicy i uczestniczki wykonają własną, niepowtarzalną ikonę, zgodnie z zasadami i właściwą techniką. Finałem będzie uroczysty wernisaż i wystawa prac.

Mieszkańcy dzielnicy Hajdów-Zadębie wezmą udział w V Zlocie Pojazdów FSC Lublin i URSUS. W programie festynu znalazło się też m.in. zwiedzanie dzielnicy i dawnej fabryki FSC oraz II Zlot Miłośników Zabytkowej Komunikacji Autobusowej.

Mieszkańców Węglina Północnego czeka „Rok Szekspirowski”. To cykl wydarzeń w publicznych przestrzeniach zamkniętych oraz w dostępnych dla mieszkańców plenerach. Patronem tych wydarzeń będzie Williama Szekspir, gdyż liczne ulice na Węglinie Północnym mają nazwy bohaterów jego dramatów.

Dzielnica Za Cukrownią przygotuje cykl międzypokoleniowych wieczorków tanecznych pod nazwą „Roztańczony Ludowy”. Wydarzenia odbędą się w letnie weekendowe wieczory w Parku Ludowym, a każde z nich przybierze nieco inny profil muzyczny (m.in. Złote Przeboje, Latino Night, Międzypokoleniowe Disco oraz Silent Disco).

„Kulturalne Szerokie” oznacza cykl warsztatów i spotkań tworzonych blisko mieszkańców. Program obejmie m.in. warsztaty rękodzielnicze, jogę, warsztaty krawieckie, spotkania autorskie, zajęcia sensoryczne i muzyczne dla rodzin z dziećmi oraz majsterkowanie dla dzieci. „Kulturalne Bronowice” to z kolei joga plenerowa na świeżym powietrzu, relaksacyjne kąpiele w dźwiękach i Lubelski Festiwal Hip-Hop, a na finał Festiwal Wszystkich Mieszkańców.

Pod intrygującą nazwą “Rury Nocą” skrywa się plenerowe wydarzenie kulturalno-integracyjne w sercu dzielnicy Rury. Projekt zakłada „Wielką Noc Planszówek” (np. wielkie szachy) oraz plenerowe kino letnie pod chmurką, z dużym ekranem i wygodnymi siedziskami.

Na Kośminku w roli głównej będzie rodzinny festiwal planszówek oraz mikrofestiwal lokalnych artystów. W programie jest ponadto cykl międzypokoleniowych warsztatów taneczno-muzycznych, wieczory wspomnień, spotkania międzypokoleniowe czy kino plenerowe.

Felin postawi na rozwój oferty kulturalnej dla młodzieży. Projekt „Youth Felin” zakłada warsztaty DIY (rękodzieło), warsztaty Kulinarne oraz spotkania rozwojowe i integracyjne dla młodzieży.

Mieszkańców Starego Miasta czeka „Lato w Teatrze na Starym Mieście” z cyklem letnich wydarzeń kulturalnych w Teatrze Starym oraz w jego pobliżu.

Podwórka kultury

W wielu dzielnicach (Aramowice, Czechów Północny i Południowy, Czuby Północne i Południowe, Wrotków, Kalinowszczyzna, Sławinek, Konstantynów, Węglin Południowy, Ponikwoda, Dziesiąta) realizowany będzie projekt „Podwórka kultury”. Zakłada on organizację cyklu bezpłatnych, sąsiedzkich spotkań z kulturą w przestrzeni miejskiej. W programie znajdą się warsztaty rękodzieła, spotkania z lokalnymi artystami oraz wieczorne pokazy kina plenerowego lub mini spektaklów teatralnych. Celem jest integracja mieszkańców i ożywienie lokalnych skwerów, podwórek, placów i przestrzeni wskazanych przez radę dzielnicy.

Na dzielnicowe projekty kulturalne przeznaczono łącznie 1,35 mln zł. Maksymalna wartość każdej propozycji wynosi 50 tys. zł. Projekty wybrane w głosowaniu będą zrealizowane w 2027 roku.

Część przygotowań do ESK

Kulturalny Budżet Obywatelski jest częścią przygotowań Lublina do Europejskiej Stolicy Kultury 2029. Jego wprowadzenie odpowiada założeniom zwycięskiej aplikacji ESK, w której ważne miejsce zajmuje edukacja kulturalna rozumiana jako długofalowe budowanie kompetencji, wrażliwości i aktywnego uczestnictwa w kulturze. KBO przekłada te założenia na konkretne działania blisko mieszkańców. W ramach nowej kategorii mieszkańcy mogą wybierać projekty dotyczące m.in. wydarzeń, warsztatów, festiwali, inicjatyw sąsiedzkich i działań animacyjnych.

Europejska Stolica Kultury Lublin 2029 poszukuje osób, które będą odpowiadały za planowanie i produkcję wydarzeń kulturalnych. Prowadzimy rekrutację na dwa stanowiska: Głównej Specjalistki / Głównego Specjalisty oraz Starszej Specjalistki / Starszego Specjalisty ds. Planowania i Produkcji Wydarzeń Kulturalnych.

Poszukujemy osób z doświadczeniem w sektorze kultury, które chcą angażować się w planowanie, koordynację i realizację projektów kulturalnych, w szczególności projektów realizowanych w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury. Do zadań na obu stanowiskach należeć będzie współpraca z innymi zespołami przy realizacji projektów, w tym w zakresie komunikacji, promocji, sprawozdawczości, podsumowań i ewaluacji.

Od kandydatów i kandydatek oczekujemy wykształcenia wyższego w obszarze zarządzania kulturą, kulturoznawstwa, animacji kultury, wiedzy o kulturze lub filologii polskiej, doświadczenia w koordynacji projektów kulturalnych, znajomości zwycięskiej aplikacji miasta o tytule „Europejska Stolicy Kultury Lublin 2029” oraz dobrej znajomości języka angielskiego. Ważne są również umiejętność pracy zespołowej, dobra organizacja pracy, terminowość i komunikatywność.

Oferujemy możliwość pracy przy prestiżowym projekcie kulturalnym o europejskim zasięgu, elastyczne warunki pracy oraz współtworzenie programu, który będzie miał realny wpływ na rozwój życia kulturalnego miasta.

Główna Specjalistka / Główny Specjalista ds. Planowania i Produkcji Wydarzeń Kulturalnych
– wymagane minimum 3 lata doświadczenia w pracy w instytucji kultury.
– dodatkowym atutem będą studia podyplomowe związane ze sztuką i kulturą oraz doświadczenie w koordynacji projektów i produkcji wydarzeń o zasięgu międzynarodowym.
– wynagrodzenie zasadnicze od 7 000 do 9 000 zł brutto, z dodatkiem stażowym zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Zapoznaj się z pełnym ogłoszeniem na stanowisko Głównej Specjalistki / Głównego Specjalisty.

Starsza Specjalistka / Starszy Specjalista ds. Planowania i Produkcji Wydarzeń Kulturalnych
– wymagane minimum 2 lata doświadczenia w pracy w instytucji kultury.
– dodatkowym atutem będą studia podyplomowe związane ze sztuką i kulturą oraz udział w projektach i produkcji wydarzeń o zasięgu międzynarodowym.
– wynagrodzenie zasadnicze: od 6 000 do 8 000 zł brutto, z dodatkiem stażowym zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Zapoznaj się z pełnym ogłoszeniem na stanowisko Starszej Specjalistki / Starszego Specjalisty.

Na obu stanowiskach oferujemy umowę o pracę, dobre i stabilne warunki zatrudnienia, możliwość podnoszenia kwalifikacji oraz ciekawą i samodzielną pracę przy międzynarodowym projekcie.

Proces rekrutacji

CV oraz list motywacyjny należy przesłać do 23 października 2026 r. na adres mailowy: rekrutacja.esk@lublin.eu. W tytule wiadomości prosimy wpisać: „Rekrutacja ds. Planowania i Produkcji Wydarzeń Kulturalnych”.

Prosimy o zapoznanie się z pełną treścią wybranego ogłoszenia, w tym z wymaganiami formalnymi i informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych. Skontaktujemy się tylko z wybranymi osobami. Nadesłanych dokumentów nie zwracamy. Zastrzegamy prawo do wcześniejszego zakończenia rekrutacji.

O nas

Europejska Stolica Kultury Lublin 2029 to wieloletni program kulturalny, który stawia na międzynarodową współpracę, innowację i partycypację społeczną. Naszym celem jest wzmocnienie wizerunku Lublina jako miasta kultury, kreatywności i dialogu, a także promocja polskiej kultury w kraju i za granicą. Jako instytucja działamy w dynamicznym, wielowymiarowym środowisku, łącząc projekty artystyczne, edukacyjne i społeczne w spójną, strategiczną wizję ESK 2029.

Głównym celem instytucji „Europejska Stolica Kultury Lublin 2029” jest przygotowanie, realizacja i koordynacja programu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029, w tym rozwój oraz promocja działalności artystycznej, kulturalnej i edukacyjnej o wymiarze lokalnym i międzynarodowym, wzmacniającej potencjał kulturowy miasta oraz jego współpracę europejską.

Co się dzieje z demokracją, gdy nie wszystkie głosy są w niej słyszane? M.in. z takim pytaniem mierzyli się uczestnicy i uczestniczki październikowej konferencji Arts of Democracy w norweskim Bodø. W międzynarodowym spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.

Jednym z głównych tematów konferencji była kultura jako narzędzie budowania demokratycznej odporności i gotowości na sytuacje kryzysowe. Uczestnicy i uczestniczki rozmawiali m.in. o tym, jak sztuka, instytucje, edukacja czy pamięć historyczna mogą stawać się przestrzenią demokratycznej konfrontacji i spotkania różnych perspektyw. Dyskusje dotyczyły też znaczenia międzynarodowej współpracy artystycznej w czasach wojny, polaryzacji i narastającej nieufności społecznej.

Geir-Ove Andersen z Teatru Formy w Nordland podkreślał, że sztuka nie musi prowadzić do zgody, aby miała wartość demokratyczną, ale może tworzyć warunki do współistnienia, słuchania siebie nawzajem i wspólnego działania. – Kryzys demokracji pogłębia się nie tylko wtedy, gdy ludzie się nie zgadzają, ale przede wszystkim wtedy, gdy przestają się spotykać – zaznaczał. Wskazywał przy tym na znaczenie międzynarodowej współpracy artystycznej w czasach polaryzacji i narastającej nieufności społecznej. – Sztuka nie rozwiąże samodzielnie konfliktów geopolitycznych, ale może utrzymywać otwarte kanały komunikacji między ludźmi, którzy w innych okolicznościach nie mieliby możliwości spotkania.

W tym kontekście ciekawą perspektywę do dyskusji wnieśli przedstawiciele i przedstawicielki krajów Europy Środkowo-Wschodniej i Wschodniej, szczególnie mocno doświadczający skutków wojny. Wiele miejsca poświęcono pytaniu, jak w tej rzeczywistości pracują miasta przygotowujące się do roli Europejskich Stolic Kultury.

Burmistrz Trenczyna Richard Rybníček mówił z kolei m.in. o znaczeniu demokracji i wolności oraz odpowiedzialności za ich podtrzymywanie. – Demokracja nie jest doskonała. Wolność nie jest doskonała. Ale tworzą przestrzeń, w której możemy budować godne życie dla wszystkich. Bez wyjątku – podkreślał gospodarz tegorocznej Europejskiej Stolicy Kultury.

Ważną częścią konferencji były spotkania autorskie i debaty poświęcone sztuce i literaturze Sámi, najstarszego rdzennego narodu Północnej Europy, zamieszkującego region Sápmi. Odnoszono się do niego przede wszystkim w kontekście wolności wypowiedzi, różnorodności kulturowej, prawa do własnej reprezentacji oraz współpracy ponad granicami państwowymi. Kultura Sámi nie była sprowadzana wyłącznie do dziedzictwa, pokazywano ją także jako współczesną, żywą kulturę, język i praktyki społeczne.

Nie sposób nie wspomnieć jeszcze o prezentacji Lwowa. Yuliia Khomchyn, dyrektorka Instytutu Strategii Kultury Lwowa i jedna z autorek aplikacji „Responsibility to Be”, pokazała, że mimo przegranej w walce o tytułu ESK wypracowana koncepcja jest nadal rozwijana, a jej projekty realizowane. Lublin i Bodø są dziś partnerami we wdrażaniu idei „Responsibility to Be”.

Prezentacja Lublina

W programie spotkań znalazła się także prezentacja Lublina, dotycząca programu RE:UNION jako wsparcia zmiany społecznej oraz kultury jako regeneracji. Punktem wyjścia była długa tradycja aktywizmu kulturalnego naszego miasta.

Marta Ryczkowska z Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 20209 przekonywała, że kultura od zawsze była tu katalizatorem zmiany społecznej: przestrzenią dialogu, budowania wspólnot i odpowiedzi na wyzwania polityczne i społeczne. To właśnie z tych doświadczeń wyrosła idea RE:UNION, trzon programu ESK Lublin 2029. Kultura jest w nim narzędziem wzmacniania odporności społecznej: tworzy przestrzeń, w której możemy się spotykać, różnić, słuchać siebie nawzajem, eksperymentować i rozwijać nowe formy współpracy.

Konferencja w Bodø pokazała trzy wzajemnie powiązane wymiary relacji między sztuką a demokracją. Sztuka tworzy przestrzeń spotkania i dialogu bez konieczności osiągnięcia zgody, a możliwość spotkania, współpracy i wyrażania złożonych doświadczeń ma szczególne znaczenie w warunkach polaryzacji, wojny i niepewności. Międzynarodowa współpraca może wzmacniać lokalne społeczności i środowiska artystyczne, jeżeli jest zakorzeniona w konkretnym miejscu. Trwałość tych działań wymaga natomiast odpowiedzialnej polityki kulturalnej, stabilnych warunków pracy i długofalowego myślenia o infrastrukturze oraz dziedzictwie.

Te doświadczenia i międzynarodowa wymiana są istotnym punktem odniesienia w przygotowaniach do Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.

Konferencja Arts of Democracy w norweskim Bodø odbyła się w dniach 5-10 października 2026.

– Teatr pokazuje inny świat i podkreśla wartości, o których nie powinniśmy zapominać – mówił w czwartek podczas spotkania z nauczycielami i nauczycielkami oraz lubelskim środowiskiem kultury Andrzej Seweryn. Wybitny aktor, reżyser, pedagog, a także dyrektor Teatru Polskiego był specjalnym gościem pierwszego z serii spotkań sieciujących „Edukacja do Kultury”.

Zainaugurowany w Teatrze Andersena program to jeden z kluczowych obszarów programowych Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029. W duchu idei RE:UNION, hasła zwycięskiej aplikacji konkursowej o tytuł ESK, zależy nam na tworzeniu przestrzeni do bliższego poznania się oraz wymiany myśli i doświadczeń nauczycielek i nauczycieli, artystek i artystów, animatorek i animatorów kultury.

Podczas spotkania Andrzej Seweryn zwracał uwagę m.in. na rolę kultury i sztuki w procesie edukacji. – Czy sztuka może zmienić czyjeś życie? Nie wiem, ale na pewno to się zdarza. Myśl i piękno są niezwykle silne. Tych wartości nie da się zniszczyć pepeszą, kałasznikowem czy dronami. Można zniszczyć dom albo czyjeś życie, ale nie da się zrobić tego z miłością czy wiernością – przekonywał aktor.

Fot. M. Pietrusza

Podkreślał też, że szczególne miejsce w tym procesie zajmuje teatr, który zabierając widzów w podróż do innego świata mówi o problemach pozostających aktualnymi niezależnie od upływu czasu. – Dobry teatr zawsze mówi o współczesności, nawet jeśli wystawia napisaną 2,5 tys. lat temu „Antygonę”. Jeśli w sztuce król zastanawia się, czy ważniejsze jest to, co boskie, czy państwowe, to przecież dzisiaj z tym problemem zmaga się kilka społeczeństw na świecie. Teatr pokazuje więc wartości, o których nie powinniśmy zapominać.

Seweryn wspominał także najważniejszych nauczycieli i nauczycielki w swoim życiu. Jedną z nich była historyczka Anna Radziwiłł, późniejsza wiceminister edukacji. – Ona mówiła o wyborze mniejszego zła. I to było przerażająco realistyczne stwierdzenie, bo na ogół młody człowiek chce wybierać między dobrem a złem. A już wtedy uczono mnie, że rzeczy są bardziej skomplikowane, niż nam się wydaje – dodawał.

Fot. M. Pietrusza

Spotkanie sieciujące „Edukacja do Kultury” było również okazją do bliższego zapoznania się z działalnością Teatru Andersena w Lublinie. Opowiedzieli o niej jego reprezentanci: dyrektor Krzysztof Rzączyński, Agata Sakowicz i Małgorzata Kiliańska.

Fot. M. Pietrusza

Warto dodać, że lubelski teatr jest częścią Konsorcjum – Unii Lubelskich Operatorów Kultury i zgodnie z aplikacją Lublina ESK 2029 odpowiada m.in. za linię programową „Dziecięca eksperymentatornia” oraz rozwój merytoryczny i budowanie widowni dla nowej, strategicznej inwestycji miejskiej Centrum Sztuki Dzieci i Młodzieży (przyszłej siedziby Teatru Andersena).

Program „Edukacja do kultury” bezpośrednio realizuje zapisy aplikacji konkursowej ESK Lublin 2029, które zakładają wdrażanie nowoczesnych modeli edukacji artystycznej w szkołach oraz systemowe wspieranie rozwoju kompetencji kadr oświaty i kultury.

Autor: Tomasz Kowalewicz

O tym, jak miasta mogą wykorzystywać potencjał sztuki i kultury do wzmacniania demokratycznej odporności, rozmawiali uczestnicy i uczestniczki „Eurocities Culture Forum” w Göteborgu. W spotkaniu wzięli udział również przedstawiciele Lublina.

Eurocities Culture Forum to przestrzeń do wymiany doświadczeń osób odpowiedzialnych za kulturę w europejskich miastach – przedstawicieli samorządów, instytucji kultury, organizacji i sektora kreatywnego. Eurocities skupia ponad 200 miast z 38 państw, a Lublin jest jego pełnym członkiem od 2004 roku.

Tegoroczna edycja odbywała się pod hasłem „Freedom of expression in a new era: cities, culture & democratic resilience” i koncentrowała się wokół wolności wypowiedzi oraz roli miast i kultury we wzmacnianiu demokratycznych wartości. Dyskutowano m.in. o wolności artystycznej, prawach kulturalnych, dostępie do kultury czy zaangażowaniu obywatelskim. Nie zabrakło też rozmowy o roli instytucji kultury w ochronie wartości europejskich, w czasach, kiedy te wartości w wielu krajach są coraz bardziej podważane i zagrożone.

Program Forum obejmował debaty i prezentacje doświadczeń europejskich miast, wizyty studyjne w instytucjach kultury Göteborga oraz spotkania grup roboczych Eurocities poświęconych m.in. kulturze w przestrzeni publicznej, inkluzywności i zarządzaniu kulturą.

Udział w Forum był dla Lublina – Europejskiej Stolicy Kultury 2029 okazją do wymiany doświadczeń z przedstawicielami innych europejskich miast, nawiązania nowych kontaktów oraz rozmów o współpracy przy międzynarodowych projektach kulturalnych.

Wizyta miała jeszcze jeden ważny wymiar. Nasze miasto planuje podjąć działania zmierzające do organizacji Eurocities Culture Forum w 2029 roku, w ramach obchodów ESK. Tegoroczne spotkanie pozwoliło więc przyjrzeć się bezpośrednio formule wydarzenia, jego strukturze, sposobowi prowadzenia sesji i spotkań networkingowych, wykorzystaniu miejskich instytucji kultury oraz prezentowaniu miasta-gospodarza uczestnikom międzynarodowego wydarzenia.

Tegoroczna edycja Forum odbyła się w dniach 30 września – 2 października.

– To były dwa niezwykle intensywne i inspirujące dni. W Lublinie narodziło się nowe polskie Hyakki Yagyō czyli Nocna Parada Stu Demonów – pisze w mediach społecznościowych japońska artystka Yumi Hayashi, która w Teatrze Andersena poprowadziła pod koniec września warsztaty z cyklu „Lalki i Ludzie II”.

Hyakki Yagyō to wywodzący się z japońskich wierzeń ludowych motyw nocnej parady yōkai – demonów, duchów i innych fantastycznych stworzeń. Przez stulecia był obecny również w japońskiej sztuce. Podczas lubelskich warsztatów uczestnicy i uczestniczki pracowali nad własną wersję tego niezwykłego pochodu.

– Używając japońskich yokai i innych nadprzyrodzonych stworzeń jako tematu, każdy zrobił swoją własną lalkę – relacjonuje Yagyō. I dodaje: – Sama również bardzo wiele nauczyłam się od uczestników. Było to dla mnie naprawdę niezwykle cenne doświadczenie.

Koordynowane przez Teatr Andersena w Lublinie zajęcia były częścią drugiej edycji międzynarodowego projektu, poświęconego rzemiosłu teatralnemu, tworzeniu lalek i szeroko rozumianemu teatrowi formy. Ich idea wyrosła z pytania: kto w teatrze lalek jest ważniejszy: lalki czy ludzie?

– Bez ludzi lalka pozostaje przedmiotem, ale to właśnie ona pozwala na scenie opowiadać historie w sposób, którego nie da się osiągnąć wyłącznie poprzez obecność aktora. Dlatego interesują nas i lalki, i ludzie – zarówno sama forma, jak i ci, którzy ją wymyślają, konstruują, wprawiają w ruch i nadają jej znaczenie – podkreśla Agata Sakowicz, pomysłodawczyni warsztatów.

Uczestnikami i uczestniczkami byli profesjonaliści/stki, m.in. rzemieślnicy/czki teatralni, konstruktorzy/rki, technolodzy/żki, czy pracownicy/e pracowni plastycznych. Bez ich wiedzy, doświadczenia i umiejętności wiele pomysłów artystycznych nigdy nie mogłoby pojawić się na scenie.

Japoński teatr formy

Było to już kolejne spotkanie w ramach warsztatów „Lalki i ludzie”. Tegoroczna edycja ma szczególnie silny akcent japoński. Podczas wizyty w Japonii zrealizowanej dzięki współpracy Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029 z EU-Japan Fest koordynatorki projektu mogły bliżej poznać japoński teatr formy – jego tradycję, niezwykłe rzemiosło, ale również współczesne podejście do lalki, materiału i animacji. To doświadczenie stało się jedną z inspiracji dla drugiej edycji projektu.

Dlatego w tym roku zaproszono do Lublina aż troje twórców związanych z Japonią: Yumi Hayashi, Hidetakę Yabukiego i Noriyukiego Sawę. Każde z nich reprezentuje inne doświadczenie, technikę i sposób myślenia o formie. Uczestnicy mogą nie tylko uczyć się od nich konkretnych metod pracy, ale również spotkać się, porozmawiać i skonfrontować własne doświadczenia z zupełnie innymi tradycjami teatralnymi.

– Chcemy stworzyć cykliczną, międzynarodową przestrzeń spotkań i praktycznych szkoleń dla tego środowiska. Miejsce, w którym można zdobyć nowe umiejętności, ale równie ważna jest możliwość wymiany doświadczeń – zobaczenia, jak pracują inni, z jakich korzystają materiałów, jak rozwiązują problemy konstrukcyjne i jak w różnych częściach świata myśli się o budowaniu i animowaniu lalek oraz form teatralnych – wyjaśnia Sakowicz.

Warsztaty „Lalki i Ludzie II” są częścią przygotowań Teatru Andersena do realizacji zawartego w aplikacji Lublina ESK 2029 projektu Rehab, jednej z kluczowych inicjatyw w obszarze Granice (linia programowa Rubieże). Działanie to skupia się na opartej na kulturze pomocy psychologicznej i społecznej. Za realizację odpowiada Teatr Andersena w Lublinie.

Zajęcia odbyły się w dniach 28-29 września w Teatrze Andersena w Lublinie.

Projekt jest dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Teatr”.

Autor: Tomasz Kowalewicz

Podpisując Manifest Kampanii „Dzieciństwo bez Przemocy” włączyliśmy się w ogólnopolską inicjatywę na rzecz dzieci. – Chcemy, aby kultura nie tylko opowiadała o wartościach, ale także wcielała je w życie – mówi Katarzyna Duma, p.o. Dyrektora Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.

Co roku setki tysięcy dzieci w Polsce doświadczają przemocy – w domu, w szkole i w najbliższym otoczeniu. Według badań Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, 32 proc. polskich dzieci doświadcza przemocy ze strony bliskich dorosłych, a aż 87 proc. ze strony rówieśników. Mimo obowiązującego od 2010 roku zakazu stosowania kar fizycznych wobec dzieci, co trzeci Polak nadal uważa je za dopuszczalne.

Celem corocznej kampanii „Dzieciństwo bez Przemocy” jest mobilizowanie społeczeństwa do zapobiegania krzywdzenia najmłodszych, a także podejmowanie działań na rzecz budowania bezpiecznego dzieciństwa, które daje siłę. Stąd też hasło tegorocznej edycji – „Przemoc odbiera dzieciom moc”.

fot. Dominika Polonis

Podstawa jakości relacji i wspólnoty

Symbolicznym zainaugurowaniem tegorocznej edycji inicjatywy w naszym regionie było podpisanie w Urzędzie Wojewódzkim Manifestu Kampanii „Dzieciństwo bez Przemocy”. Europejska Stolica Kultury Lublin 2029 jako jedyna miejska instytucja kultury uczestniczyła w tym wydarzeniu.

Manifest jest wyrazem wspólnego przekonania, że każde dziecko zasługuje na dobre i bezpieczne dzieciństwo. Na poziomie wartości łączy się też z aplikacją Lublina ESK 2029 zwłaszcza w kwestii podstawowych założeń: budowania wspólnoty opartej na zaufaniu, współpracy i wzajemnym szacunku, ale też odbudowywania relacji, podmiotowości, bezpieczeństwa, dostępności, edukacji i troski o dobrostan.

Odzwierciedlają to m.in. takie projekty jak „Dziecięca eksperymentatornia” czy „Zielone sieci: Leśne przedszkola, Zielone klasy, Rezerwat Dzikich Dzieci”. Kampania „Dzieciństwo bez Przemocy” i idea RE:UNION spotykają się w przekonaniu, że budowanie bezpiecznych przestrzeni jest podstawą jakości relacji i wspólnoty.

fot. Dominika Polonis

Zobowiązanie do działania

ESK Lublin 2029 to dla nas nie tylko program artystyczny, ale przede wszystkim proces budowania wspólnoty, odpowiedzialnego i otwartego miasta, w którym każdy ma prawo do bezpieczeństwa, szacunku i uczestnictwa. Szczególne miejsce w tej wspólnocie zajmują dzieci.

Kultura ma bowiem odpowiedzialność, która wykracza daleko poza organizowanie wydarzeń. Ma siłę kształtowania postaw społecznych, przełamywania milczenia, budowania empatii i uwrażliwiania na krzywdę. To właśnie poprzez sztukę, edukację, codzienne relacje i wspólne działania możemy wpływać na to, jak postrzegamy innych, jak reagujemy na przemoc i jakie wartości uznajemy za ważne.

– Podpisanie manifestu „Dzieciństwo bez przemocy” traktujemy jako zobowiązanie do działania. Chcemy, aby kultura nie tylko opowiadała o wartościach, ale także wcielała je w życie. Odpowiedzialność za bezpieczne dzieciństwo jest również odpowiedzialnością kultury. I tę odpowiedzialność chcemy podejmować już dziś, wspólnie z lubelskim środowiskiem kultury i naszymi partnerami – zapewnia Katarzyna Duma, p.o. Dyrektora Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.

fot. Dominika Polonis

Wojewódzkim koordynatorem ogólnopolskiej kampanii „Dzieciństwo bez Przemocy”. jest Fundacja Sempre a Frente, należąca do Krajowej Koalicji na rzecz Ochrony Dzieci.

„Wolne z wolnymi. Równe z równymi”  to hasło przewodnie tegorocznej edycji Marszu Równości, który już 17 października przejdzie ulicami Lublina. Manifestacji towarzyszy „Kultura dla Równości” – tydzień wydarzeń poświęconych różnorodności i wspólnocie. W jego ramach odbędzie się współorganizowane przez Europejską Stolicę Kultury Lublin 2029 spotkanie „Stany nieważkości”  z udziałem litewskiej poetki i artystki Laimy Kreivytė oraz tłumaczki Dominiki Jagiełki.

Nazwa wydarzenia nawiązuje do napisanego przez Kreivytė tomu poezji, w którym bliskość i pożądanie splatają się z feministycznym sprzeciwem, a ironia pozwala przyjrzeć się temu, co często uznajemy za oczywiste.

Spotkanie odbędzie się 17 października o godz. 18:00 w Sali Czarnej Centrum Kultury w Lublinie. Poetka Laima Kreivyta i jej tłumaczka Dominika Jagiełka opowiedzą o swobodzie pisania, o queerowym doświadczeniu oraz o przekładzie, który wymaga wyczucia zarówno intymności, jak i politycznej siły wiersza. Będzie to więc okazja, by przyjrzeć się zarówno samej poezji, jak i temu, co wydarza się pomiędzy tekstem oryginalnym a jego tłumaczeniem.

„Stany nieważkości” znalazły się wśród dzieł nominowanych do Nagrody Literackiej Miasta Gdańska Europejski Poeta Wolności 2026. Książkę będzie można kupić w Księgarni Dosłownej w Centrum Kultury w Lublinie.

Współorganizatorem wydarzenia jest Europejska Stolica Kultury Lublin 2029, która w swojej aplikacji stawia na likwidowanie barier uczestnictwa w kulturze oraz przeciwdziałanie dyskryminacji grup marginalizowanych, w tym także środowiska LGBTiQ+.

Znajduje to odzwierciedlenia m.in. w planowanej realizacji interdyscyplinarnego festiwalu Queerz Get Loud, celebrującego kulturę społeczności LGBTQ+ w bezpieczniejszej przestrzeni, a także stałe wsparcie produkcyjne dla niezależnych kolektywów queerowo-feministycznych. Aplikacja zakłada ponadto wprowadzenie programu certyfikacji Culture. Safe space, wyznaczającego standardy dla instytucji i wydarzeń wolnych od mowy nienawiści i wykluczenia ze względu na orientację czy tożsamość.

Kultura dla Równości

Spotkanie będzie częścią tygodnia „Kultura dla Równości” (12-18 października) towarzyszącego 7. lubelskiemu Marszowi Równości. Wypełnią go wydarzenia kulturalne i społeczne na temat równości, różnorodności i wspólnoty. Program wyrósł z pytania, kto może opowiadać o Lublinie, tworzyć jego kulturę i czuć się swobodnie w miejscach, w których się ona wydarza. Przez tydzień w różnych częściach Lublina będzie można spotykać się, oglądać, słuchać, rozmawiać i działać razem.

„Kultura dla Równości” połączy inicjatywy twórców i twórczyń, organizacji społecznych i instytucji. Stanie się też okazją do poznania różnych doświadczeń, a także do przyjrzenia się temu, w jaki sposób odbiorcy i odbiorczynie są zapraszani do udziału: czyja twórczość trafia do programu, kto może współdecydować o jego kształcie, jakie bariery pojawiają się przy wejściu i jak można je usuwać.

– Zależy nam, by z tych spotkań zostało coś na dłużej: relacje między osobami i instytucjami, nowe współprace oraz większa uważność w codziennej pracy kulturalnej. W Lublinie przygotowującym się do roku Europejskiej Stolicy Kultury pytanie o to, kto współtworzy kulturę miasta, ma szczególną wagę – podkreślają pomysłodawcy „Kultury dla Równości”.

Dla osób, które mają dość udawania

Lubelski Marsz Równości przejdzie ulicami miasta 17 października. Jego hasło „Wolne z wolnymi. Równe z równymi” świadomie nawiązuje do Unii Lubelskiej i do Lublina jako miasta sojuszy, porozumienia i wspólnej odpowiedzialności.

– (…) idziemy. Dla praw osób LGBTQIA+. Dla osób, które są widoczne, i dla tych, które jeszcze nie mogą. Dla osób, które mają dość udawania, milczenia, tłumaczenia się z własnego życia. Dla bezpieczeństwa. Dla godności. Dla Lublina, w którym nikt nie musi znikać, żeby zasłużyć na szacunek – zapowiadają organizatorzy marszu.

Spotkanie „Stany nieważkości”

Termin: 17 października 2026 (sobota), godz. 18.00–19.00
Miejsce: Centrum Kultury w Lublinie (ul. Peowiaków 12), Sala Czarna (1. piętro)Wstęp wolny, brak zapisów.
Dostępność: Wydarzenie w przestrzeni dostępnej architektonicznie. Do budynku można wejść z psem asystującym. Spotkanie w języku polskim z tłumaczeniem na język angielski (tłumaczenie: Kacper Kobylski, Zuzanna Semczuk). Brak tłumaczenia na PJM.

Program „Kultura dla Równości” organizuje Stowarzyszenie Unia Równości we współpracy z instytucją Europejska Stolica Kultury Lublin 2029 i Centrum Kultury w Lublinie. Patronat honorowy nad Kulturą dla Równości sprawują Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Magdalena Biejat, Wicemarszałkini Senatu RP oraz Krzysztof Żuk, Prezydent Miasta Lublin.

Autor: Tomasz Kowalewicz