Powstanie Zespołu
Zespół ds. Monitoringu i Ewaluacji Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029 (w skrócie: Zespół M&E ESK 2029) powstał na etapie przygotowywania aplikacji konkursowej (2024 rok), kiedy to twórcy aplikacji konkursowej zaprosili do opracowania koncepcji monitoringowo-ewaluacyjnej szerokie grono badaczek i badaczy reprezentujących różne środowiska lubelskie. Finalnie w Zespole pozostało dziewięć osób, które zdecydowały się zaangażować w inicjatywę i przygotować koncepcję badania całego procesu ESK w Lublinie.
Wypracowana koncepcja, zapisana w aplikacji konkursowej (tzw. bidbooku), została doceniona przez ekspertów Unii Europejskiej. Po wygranej w konkursie, dyrektor nowopowstałej instytucji ESK Lublin 2029, Paweł Potoroczyn powierzył w listopadzie 2025 roku – Zarządzeniem nr 04/11/2025 – zadanie realizacji procesu ewaluacji i monitoringu właśnie tym osobom, które pracowały nad jego konceptualizacją. W kwietniu 2026 roku podpisane zostało oficjalne porozumienie między UMCS a instytucją ESK Lublin 2029, określające zakres współpracy oraz zasady funkcjonowania Interdyscyplinarnego Zespołu Badawczego ds. Monitoringu i Ewaluacji ESK Lublin 2029.
Porozumienie zostało podpisane z UMCS jako partnerem instytucjonalnym zapewniającym formalne i organizacyjne ramy współpracy z ESK Lublin 2029. Nie oznacza to jednak, że Zespół M&E jest zespołem jednej uczelni. Od początku ma on charakter interdyscyplinarny, międzyśrodowiskowy i otwarty: tworzyć go mają osoby związane z różnymi instytucjami, organizacjami i praktykami badawczymi. UMCS pełni w tym modelu rolę stabilnego zaplecza organizacyjnego i infrastruktury badawczej, natomiast sama koncepcja monitoringu i ewaluacji pozostaje otwarta na współpracę z innymi lubelskimi uczelniami, organizacjami społecznymi, instytucjami kultury i ekspertami.
Charakter i zadania Zespołu
Aktualnie Zespół tworzą badaczki i badacze reprezentujący różne środowiska: naukowe, organizacje pozarządowe oraz administrację publiczną. Taki skład pozwala łączyć kilka perspektyw: akademicką rzetelność metodologiczną, społeczne doświadczenie pracy z mieszkańcami i organizacjami, znajomość lokalnego pola kultury oraz wiedzę instytucjonalną dotyczącą funkcjonowania miasta. Wielośrodowiskowy charakter Zespołu ma zapewnić, że monitoring ESK nie będzie ani wyłącznie techniczną procedurą raportowania, ani jednostronną oceną projektu, lecz procesem opartym na dialogu, danych i krytycznej refleksji. Jego zadaniem jest systematyczne gromadzenie, analizowanie i interpretowanie wiedzy o tym, jak projekt oddziałuje na miasto, środowisko kultury, instytucje, organizacje społeczne oraz mieszkańców i mieszkanki Lublina.
Monitoring i ewaluacja nie są wyłącznie końcowym podsumowaniem projektu. W przypadku Lublina 2029 mają pełnić funkcję narzędzia uczenia się w trakcie procesu: pozwalać rozpoznawać potrzeby, bariery, efekty, napięcia i obszary wymagające korekty. Dzięki temu wiedza badawcza może wspierać decyzje programowe, organizacyjne, komunikacyjne i społeczne podejmowane na kolejnych etapach przygotowań oraz realizacji Europejskiej Stolicy Kultury.
Zasady działania Zespołu
Kluczową zasadą wbudowaną w porozumienie jest niezależność Zespołu M&E. Zgodnie z jego zapisami Zespół działa w sposób niezależny i autonomiczny, wolny od wpływów politycznych, interesów instytucjonalnych, nacisków administracyjnych, oczekiwań komercyjnych lub promocyjnych, interesów operatora programu, instytucji miejskich i partnerskich. Niezależność ta obejmuje w szczególności: samodzielny dobór metod badawczych i wskaźników, autonomiczną interpretację wyników, swobodę w formułowaniu wniosków i rekomendacji oraz prawo publikowania wyników zgodnie ze standardami naukowymi.
Jak podkreśla samo porozumienie: „Niezależność stanowi kluczowy warunek transparentności działań, rzetelności naukowej i zaufania publicznego w procesie ewaluacji ESK Lublin 2029”. To zobowiązanie wobec mieszkańców Lublina, środowiska kultury i całej wspólnoty europejskiej – badania będą prowadzone z najwyższą naukową starannością, w oparciu o trzy europejskie filary: niezależności, transparentności i rzetelności metodologicznej”.
Przedmiot badań
Program ESK 2029 zakłada realizację jednego z najbardziej kompleksowych podejść badawczych w Lublinie. Celem Zespołu M&E jest nie tylko monitorowanie przebiegu programu, ale również pogłębione rozumienie mechanizmów zmiany społecznej i kulturowej zachodzącej w mieście i regionie. Zakres planowanych działań badawczych obejmuje m.in.:
• analizę uczestnictwa w kulturze oraz zmian w praktykach społecznych mieszkańców,
• badanie wpływu programu na kapitał społeczny i relacje między różnymi grupami,
• ocenę oddziaływania ekonomicznego, w tym na sektor kreatywny i lokalną gospodarkę,
• identyfikację długofalowych efektów instytucjonalnych i wizerunkowych.
Istotnym elementem podejścia jest jego interdyscyplinarność oraz łączenie metod ilościowych i jakościowych, co pozwala uchwycić zarówno mierzalne efekty programu, jak i bardziej złożone, trudno uchwytne procesy społeczne. Ambicją Zespołu jest również włączenie rezultatów badań do międzynarodowego obiegu wiedzy – poprzez publikacje naukowe, udział w sieciach badawczych oraz współpracę z ośrodkami zajmującymi się analizą polityk kulturalnych i miejskich w Europie.
Plany na 2026 rok
Zespół rozpocznie prace od badania potencjałów uczestnictwa w kulturze. ESK Lublin 2029 to nie tylko program wydarzeń artystycznych, ale także pytanie o dostęp do kultury, sprawczość mieszkańców, widzialność różnych grup i jakość współpracy między instytucjami, organizacjami oraz społecznościami lokalnymi. Dlatego Zespół będzie rozmawiał zarówno ze środowiskami tworzącymi kulturę — instytucjami, organizacjami pozarządowym, twórcami, artystami, animatorami i inicjatywami nieformalnymi — jak i uczestnikami kultury: mieszkańcami różnych dzielnic, młodzieżą, seniorami, nowym mieszkańcami z doświadczeniem migracji, osobami w trudniejszej sytuacji ekonomicznej oraz osobami doświadczającymi barier dostępności do kultury.
W pracach Zespołu istotne będzie nie tylko pytanie o to, kto uczestniczy w kulturze, ale również kto pozostaje poza jej głównym obiegiem i dlaczego. Oznacza to zainteresowanie zarówno aktywnymi uczestnikami wydarzeń, jak i osobami, które korzystają z oferty kulturalnej sporadycznie albo wcale. Z tej perspektywy Europejska Stolica Kultury jest traktowana jako proces miejski: dotyczący nie tylko centrum miasta i najbardziej widocznych instytucji, ale także dzielnic, codziennych praktyk mieszkańców i grup, których głos bywa słabiej słyszalny w debacie publicznej.
Skład Zespołu M&E
Członkiniami i członkami Zespołu są:
a. dr hab. Agnieszka Kolasa-Nowak, prof. UMCS – Katedra Socjologii Zmiany Społecznej,
b. dr hab. Radosław Mącik, prof. UMCS – Katedra Metod Badawczych Zarządzania,
c. dr Andrzej Stawicki – UMCS; Katedra Socjologii Zmiany Społecznej,
d. dr Karolina Podgórska – UMCS, Katedra Socjologii Zmiany Społecznej,
e. dr Monika Ratajczyk – UMCS, Katedra Metod Badawczych Zarządzania,
f. dr Małgorzata Dziekanowska – UMCS, Katedra Socjologii Zmiany Społecznej,
g. Agnieszka Duda-Jastrzębska – reprezentantka stowarzyszenia Lubelska Grupa Badawcza,
h. Mateusz Wawruch – przedstawiciel administracji publicznej,
i. Mateusz Stępniak – przedstawiciel administracji publicznej.
Zespół Monitoringowo-Ewaluacyjny – sylwetki
Osobą koordynującą prace Zespołu M&E jest dr Monika Ratajczyk – UMCS, Katedra Metod Badawczych Zarządzania.
