Kierunek Évora 2027! Czego nauczyłyśmy się od przyszłej Europejskiej Stolicy Kultury?
Połowa maja 2026 roku przyniosła nam niezwykle inspirującą podróż do portugalskiej Évory. Wzięłyśmy udział w międzynarodowym spotkaniu sieci „ECoC Family – 20th Anniversary”. Wydarzenie to umożliwiło wymianę doświadczeń pomiędzy byłymi, obecnymi oraz przyszłymi Stolicami Kultury, która zawsze przynosi nowe, świeże spojrzenie. Podczas intensywnych paneli eksperckich rozmawiałyśmy o konceptualizacji programów, wymiarze europejskim oraz długofalowym dziedzictwie, a także miałyśmy okazję z bliska zobaczyć zapowiedź programu artystycznego Évory na rok 2027.
Od teorii do żywej kultury w przestrzeni miejskiej
W pierwszym dniu konferencji kluczowym punktem programu był panel dotyczący motywów przewodnich miast. Przedstawiciele Europejskich Stolic Kultury: Andrea Pier z Chemnitz 2025, Sjoerd Bootsma z Leeuwarden-Fryslân 2018 i John Romão, dyrektor artystyczny Évory 2027 dyskutowali o tym, jak pierwotna idea ESK ewoluuje i zmienia się w wymagającym procesie wdrażania. Podkreślano, jak ogromny wpływ na ten proces ma lokalna polityka oraz środowisko kulturalne danego miejsca. Każde miasto musi zmierzyć się z historią własnego regionu. Kluczem do sukcesu jest dotarcie z ideą europejskości i stolicy kultury bezpośrednio do mieszkańców – to oni mają poczuć się obywatelami Europy i współtwórcami programu poprzez wolontariat, otwarte nabory (open calls) czy bezpośredni udział w projektach artystycznych.
A taste of Évora 2027
Teoria szybko ustąpiła miejsca praktyce. Podczas spaceru kuratorskiego pod hasłem „A taste of Évora 2027 – Artistic Programme” zobaczyłyśmy, jak projekty artystyczne mogą funkcjonować w przestrzeni publicznej i realnie angażować lokalne społeczności. Przy miejskiej katedrze Helena Zuber zaprezentowała projekt „Ebora Musica”, skupiający się na dziedzictwie muzycznym jako narzędziu budowania wspólnoty i relacji międzynarodowych.
Kolektyw Malvada przybliżył projekt „Aqueduto”, mistrzowsko łączący historyczną infrastrukturę miasta i krajobraz miejski ze storytellingiem. Sara Anjo opowiedziała o swoim projekcie dedykowanym rzece Almansor, który opiera się na relacji ze środowiskiem naturalnym, pamięci miejsca oraz badaniu lokalnego kontekstu. W dawnym dworcu autobusowym Antiga Rodoviária John Romão przedstawił koncepcję przyszłego „House of Crafts” („Casa do Saber-Fazer”), przestrzeni związanej z lokalnym rzemiosłem i rękodziełem. W miejskim ogrodzie Jardim Público de Évora w pobliżu Palácio de Dom Manuel miałyśmy okazję uczestniczyć w występie wielopokoleniowego chóru społecznościowego „Coro Vozes de Abril”. Był to żywy przykład projektu opartego na aktywnym uczestnictwie mieszkańców i długofalowym budowaniu relacji poprzez kulturę. Dzień zamknął spektakl teatru lalek „Bonecos de Santo Aleixo” przygotowany przez Centro Dramático de Évora (Cendrev). Pokazał on, jak Évora 2027 planuje splatać tradycyjne, niematerialne dziedzictwo regionu Alentejo z osadzonym we współczesności programem kulturalnym.
Dziedzictwo jako fundament nowoczesnej instytucji
Kompleks klasztorny São Bento de Cástris pełni funkcję oficjalnej siedziby zespołu Évora 2027. To doskonały przykład adaptacji historycznego dziedzictwa na potrzeby współczesnej instytucji kultury: dawne mury stały się przestrzenią pracy, debat, międzynarodowych spotkań oraz działań rozwijanych z mieszkańcami. Organizatorzy udowadniają, że historyczna architektura może być silną częścią narracji i tożsamości całego programu.
W tych inspirujących wnętrzach wzięłyśmy udział w dwóch panelach eksperckich. Pierwszy z nich, poświęcony wymiarowi europejskiemu prowadził Vuk Radulovic. Panel szukał odpowiedzi na pytanie, jak rozwijać partnerstwa międzynarodowe, nie tracąc przy tym silnej więzi z lokalną społecznością. Swoimi doświadczeniami dzieliły się wieloletnie ekspertki ESK Beatriz Garcia i Else Christensen-Redzepovic oraz Mija Lorbek reprezentująca Novą Goricę/Gorizię 2025. Druga dyskusja poświęcona dziedzictwu skupiła się na trwałości efektów programu po zakończeniu świętowania. Eksperci – Rafaela Neiva Ganga (Uniwersytet w Liverpoolu), Jan Stepan (Depo 2015) oraz Pascal Keiser (Bourges 2028) – rozmawiali o długofalowym wpływie ESK na rozwój miast, budowanie kompetencji sektora kultury oraz aktywizację mieszkańców.
Wizyta studyjna w Évorze miała dużą wartość z punktu widzenia sieciowania i wzajemnej wymiany. Zbieranie wniosków z doświadczeń ekspertek i ekspertów innych Europejskich Stolic Kultury to bezcenny kapitał. Z pewnością będą one miały istotne znaczenie dla dalszego, dynamicznego rozwoju programu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.
Marta Ryczkowska
Małgorzata Drozd – Domaciuk
