5 września w całej Polsce po raz piętnasty odbędzie się Narodowe Czytanie. Tegoroczną lekturą są „Dziady” Adama Mickiewicza. W Lublinie wspólne czytanie będzie miało szczególny kontekst – w Bibliotece Uniwersyteckiej KUL znajduje się najstarsza znana dziś redakcja II części dramatu, a samo wydarzenie jest częścią projektu „Teatr Przemiany” Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.
„Dziady” od niemal dwóch stuleci są czytane, wystawiane i interpretowane na nowo. Tegoroczne Narodowe Czytanie daje kolejną okazję, by spotkać się z dramatem Mickiewicza, tym razem także w miejscu, które przechowuje ślad jego powstawania. Pod sygnaturą Rkp 731 Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II przechowuje kopię II części „Dziadów” sporządzoną przez Jana Czeczota i poprawianą ręką Mickiewicza. Autograf poety zaginął, dlatego zachowany dokument ma szczególne znaczenie: jest najstarszą znaną dziś redakcją utworu i jedynym świadectwem jego wersji wcześniejszej niż pierwodruk.
Nie chodzi jednak wyłącznie o wartość zabytkową tych kart. Ich znaczenie tkwi również w tym, że pozwalają zobaczyć dzieło w trakcie powstawania. Na kolejnych stronach zachowały się poprawki autora. Widać na nich, jak tekst stopniowo nabierał kształtu, zanim przybrał ostateczną, znaną nam postać. Dzięki temu „Dziady” można zobaczyć nie tylko jako tekst, który znamy z lektury, ale także jako dzieło, które rodziło się z kolejnych pomysłów autora.
W Lublinie ta perspektywa jest szczególnie interesująca również dlatego, że tegoroczne czytanie jest częścią „Teatru Przemiany”, projektu realizowanego w ramach programu Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029. Jego punktem wyjścia jest polska tradycja teatralna i pytanie o to, jak może ona być obecna we współczesnej kulturze. Wspólne czytanie „Dziadów” staje się więc nie tylko spotkaniem z klasycznym tekstem, ale również częścią szerszej pracy nad tym, jak dziś odczytujemy nasze dziedzictwo i co możemy z niego wydobyć dla współczesnego teatru.
To także spotkanie różnych środowisk. W przygotowanie wydarzenia zaangażowani są badacze i środowisko akademickie, Biblioteka Uniwersytecka KUL, która przechowuje i udostępnia dokument, oraz lubelscy artyści i ludzie teatru, którzy nadadzą tekstowi głos podczas wrześniowego czytania. Współpraca tych środowisk pozwala spojrzeć na „Dziady” z kilku perspektyw jednocześnie, jako dzieło literackie, dokument historyczny i żywy tekst sceniczny.
5 września Lublin dołączy więc do ogólnopolskiego czytania „Dziadów”, ale zrobi to na swój własny sposób. Z jednej strony będzie to spotkanie z tekstem, który należy do kanonu polskiej literatury. Z drugiej okazja, by zajrzeć za kulisy jego powstawania i zobaczyć, jak wiele może zmienić się między pierwszym zapisem a ostateczną wersją dzieła.
