Co by się stało, gdyby Europa zaczęła myśleć z perspektywy swoich peryferii? To pytanie było punktem wyjścia do rozmów podczas spotkania „Geographically Rebellious Capitals Network” w hiszpańskim Las Palmas de Gran Canaria. W międzynarodowym spotkaniu uczestniczyli także przedstawiciele Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.
Inicjatywa „Geographically Rebellious Capitals Network” powstała z potrzeby stworzenia przestrzeni współpracy dla miast, których położenie geograficzne i uwarunkowania geopolityczne wiążą się ze szczególnymi wyzwaniami. Są to przede wszystkim miasta wyspiarskie, peryferyjne, oddalone od głównych centrów politycznych, gospodarczych i kulturalnych Europy, a także miejsca doświadczające konsekwencji konfliktów politycznych, napięć międzynarodowych i wojny.
Głównym założeniem było odejście od postrzegania peryferyjności wyłącznie jako ograniczenia i dostrzeżenie w niej źródła wiedzy, innowacyjności i nowych modeli współpracy europejskiej.
W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele i przedstawicielki sześciu miast: Larnaki (Cypr), Kiruny (Szwecja), Victorii na wyspie Gozo (Malta), Lublina, Heerlen (Holandia) i Burgas (Bułgaria), a także przedstawicielki sieci Culture Action Europe. Gospodarzem wydarzenia była reprezentacja zespołu Las Palmas de Gran Canaria 2031.
Różne geografie, wspólne wyzwania
Pierwszy dzień spotkania poświęcony był poznaniu specyfiki poszczególnych miast oraz zidentyfikowaniu wspólnych doświadczeń. Uczestnicy i uczestniczki przedstawiali swoją tożsamość kulturową, potencjał oraz wyzwania wynikające z położenia geograficznego i sytuacji społeczno-politycznej.
Wśród poruszanych tematów znalazły się m.in. wyspiarskość i peryferyjność, ograniczenia mobilności i dostępności komunikacyjnej, zmiany klimatyczne, depopulacja i migracje, tożsamość lokalna i europejska, dostęp do kultury i usług publicznych, a także zdrowie, opieka i dobrostan społeczności.
Dyskusje pozwoliły spojrzeć na geografię nie tylko jako na czynnik determinujący rozwój miasta, lecz również jako na element jego tożsamości, który może stanowić podstawę odrębnej narracji i międzynarodowej współpracy.
W toku wspólnej pracy warsztatowej grupa wyróżniła sześć obszarów tematycznych, które mogą stać się podstawą przyszłych działań. Dotyczą one przemieszczania się, migracji i integracji; sąsiedztwa, lokalności i relacji między miastem a wsią; troski o osoby pracujące w kulturze i odporności społeczności; budowania poczucia przynależności i tworzenia miejsca do życia; granic, pograniczy i infrastruktury geopolitycznej oraz kolonializmu, eksploatacji i nierówności strukturalnych.
Od relacji do działania
Drugi dzień spotkania koncentrował się na przełożeniu wspólnych rozpoznań na konkretne możliwości współpracy. Podkreślano znaczenie wzajemnego wsparcia, zaufania, troski i wymiany doświadczeń, a także budowania relacji wykraczających poza formalne partnerstwa projektowe. Uczestnicy i uczestniczki omawiali możliwe zasady funkcjonowania sieci, jej priorytety i metody współpracy. Dyskutowali również o możliwościach realizacji wspólnych działań w latach 2027–2028, w tym projektów pilotażowych oraz potencjalnych źródeł ich finansowania.
Spotkanie stanowiło pierwszy krok w kierunku stworzenia nowej platformy współpracy międzynarodowej. Dalsze rozmowy mają zostać podjęte po ogłoszeniu wyników selekcji hiszpańskich miast kandydujących do tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2031.
Co inicjatywa oznacza dla Lublina?
Udział Lublina w spotkaniu to istotny element budowania międzynarodowych relacji Europejskiej Stolicy Kultury 2029 oraz wzmacniania europejskiego wymiaru programu RE:UNION.
Lublin, podobnie jak pozostałe miasta uczestniczące w inicjatywie, funkcjonuje poza głównymi centrami politycznymi i gospodarczymi Europy. Jego położenie we wschodniej części Unii Europejskiej, bliskość granicy z Ukrainą oraz doświadczenia związane z konsekwencjami pełnoskalowej wojny stanowią ważny kontekst dla rozwoju tej współpracy.
Jednocześnie specyfika Lublina wykracza poza klasycznie rozumianą peryferyjność geograficzną. Miasto jest miejscem spotkania różnych tradycji, kultur i doświadczeń historycznych, a jego położenie może być rozpatrywane w kontekście relacji między Europą Wschodnią i Zachodnią, bezpieczeństwa, odporności społecznej oraz współczesnych wyzwań demokracji.
Doświadczenia Lublina związane ze wsparciem społeczności ukraińskiej, budowaniem solidarności oraz rozwijaniem kultury jako infrastruktury relacji społecznych mogą stanowić istotny wkład w działania sieci. Z kolei współpraca z miastami wyspiarskimi i północnymi może pozwolić na poszerzenie perspektywy o zagadnienia związane z izolacją, zmianami klimatycznymi, depopulacją, dostępnością i relacjami między centrum a peryferiami.
Inicjatywa stwarza również możliwość budowania partnerstw, które mogą stać się podstawą nowych projektów artystycznych, badawczych i edukacyjnych, wymiany wiedzy i doświadczeń oraz współpracy w ramach programów europejskich.
Udział w „Geographically Rebellious Capitals Network” pozwala Lublinowi współtworzyć nową przestrzeń współpracy miast europejskich, zamiast wyłącznie dołączać do już istniejących struktur. Jest to szczególnie istotne w kontekście budowania trwałego dziedzictwa międzynarodowego Europejskiej Stolicy Kultury Lublin 2029.
Spotkanie „Geographically Rebellious Capitals Network” w hiszpańskim Las Palmas de Gran Canaria odbyło się w dniach 3-4 listopada 2026 roku.
